Iranian Futurist 
Iranian Futurist
Ayandeh-Negar
Welcome To Future

Tomorow is built today
در باره ما
تماس با ما
خبرهای علمی
احزاب مدرن
هنر و ادبیات
ستون آزاد
محیط زیست
حقوق بشر
اخبار روز
صفحه‌ی نخست
آرشیو
اندیشمندان آینده‌نگر
تاریخ از دیدگاه نو
انسان گلوبال
دموکراسی دیجیتال
دانش نو
اقتصاد فراصنعتی
آینده‌نگری و سیاست
تکنولوژی
از سایت‌های دیگر


روشنفكری پژوهی

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
Twitter Google Yahoo Delicious بالاترین دنباله

[04 Jun 2017]   [ اکرمی، موسی]

روشنفكرنمايان كساني‌اند كه ظاهر روشنفكري دارند و خود را روشنفكر مي‌دانند بي‌آنكه به راستي روشنفكر باشند؛ آنان فاقد ويژگي‌هاي فكري و رفتاري لازم براي اين هستند كه به راستي روشنفكر تلقي شوند؛ اين گونه افراد به هر حال فاقد شايستگي نظري و اخلاقي لازم براي روشنفكري‌پژوهي هستند و قادر نيستند به پژوهش درخوري درباره روشنفكري دست زنند.

٩- هرگونه روشنفكري‌پژوهي خوب، درباره هر وجهي از روشنفكري يا هر بعدي از زندگي روشنفكران، از سوي هر روشنفكر يا ناروشنفكر، سودمندي‌‌اي در يك يا چند مورد از موارد زير دارد:
١- توصيف آن وجه يا بعد،
٢- كمك احتمالي به شناخت بهتر وجوه يا ابعاد ديگر،
٣- كمك احتمالي به آشكارشدن وجوه يا ابعاد پنهان مانده،
٤- تبيين آن وجه يا بعد مورد پژوهش،
٥- امكان پيش‌بيني آينده در پيوند با آن وجه يا بعد،
٦- دقت بخشيدن به معيارهاي داوري‌هاي گوناگون درباره روشنفكر و روشنفكري، معيارهايي كه هم به كار خود روشنفكران مي‌آيند به هم به كار ناروشنفكران و هم در رسوا كردن معيارهاي روشنفكرستيزانه كارايي بسيار دارند؛
٧- امكان‌پذيري تصحيح روش‌هاي پژوهشي موجود و دستيابي به روش‌هاي پژوهشي درخورتر،
٨- امكان‌پذيري موضع‌گيري هرچه شايسته‌تر در برابر روشنفكري و روشنفكران و رويدادهاي مرتبط با آنها.
١٠- لزوم توجه به آداب و اخلاق حرفه‌اي پژوهش درباره روشنفكري. هر پژوهشي درباره روشنفكري، همچون هر پژوهشي درباره پديده‌اي از پديده‌هاي انسان‌شناختي يا جامعه‌شناختي يا فرهنگ‌شناختي يا روان شناختي، در فرآيند فعليت‌يابي خود و دستيابي به هدفي كه به هر حال براي خود برگزيده است، نيازمند رعايت آداب ويژه خود و چارچوب اخلاق حرفه‌اي درخور پژوهش، در مراحل گوناگون، است، وگرنه هرگز قادر نخواهد بود وظيفه خود را به درستي انجام دهد و پژوهشگر و/ يا بهره‌گيران از نتيجه پژوهش را رضايت درخور بخشد. در روي‌آوري پژوهشي به روشنفكران و حوزه روشنفكري، به مثابه موضوع، توجه به اين آداب و اخلاق حرفه‌اي (با ويژگي‌هاي آنها) و كاربست آنها، از آغاز تا پايان پژوهش، شايد از اهميت بيشتري برخوردار باشد، زيرا در اينجا
١- موضوع پژوهش، چه روشنفكري و چه روشنفكر يا روشنفكران، از ظرافتي خاص و حساسيتي ويژه، در دو سطح فردي و اجتماعي، برخوردار است، چنان كه نزديك شدن به آنها حساسيت‌ها و مسووليت‌هاي ويژه خود را دارد كه ناديده گرفتن آنها ممكن است پژوهش را عقيم گذارد يا به بيراهه بكشاند و آن را بي‌ارزش يا زيانبار سازد؛
٢- با انديشه‌ورزي‌ها و كنشگري‌ها و خلاقيت‌هاي احتمالا تاثيرگذار در ساحات گوناگون يك جامعه بزرگ ملي (و شايد در ابعاد جهاني) سروكار داريم،
٣- با انسان‌هاي كمابيش ويژه و تاثيرگذاري روبه‌روييم كه، با برخورداري از روانشناسي و فرديت ويژه، انديشه‌ورزي‌ها و كنشگري‌ها و خلاقيت‌هاي هنري خاصي دارند كه مي‌توانند نقش تعيين‌كننده و دوران‌سازي را براي جامعه خود آنان و جامعه جهاني ايفا كنند. پژوهش درست درباره آنان داراي آثار مثبت بسيار، و پژوهش نادرست درباره آنان داراي آثار منفي بسيار، براي جامعه (و جهان)، است.
١١- روشنفكران، ناروشنفكران، روشنفكرنمايان، و پاد-روشنفكران در مقام روشنفكري‌پژوهي. روشنفكري پژوهان خود يا
الف) روشنفكراند، يا ب) ناروشنفكراند، يا پ) روشنفكرنمايند يا ت) پاد-روشنفكراند (براي آشنايي با اين مفهوم نك. چند سطر پس از اين) .
در زير نگاهي گذرا به هر يك از اين گروه‌هاي روشنفكري پژوه خواهم داشت.
الف) آن روشنفكراني كه به روشنفكري‌پژوهي روي مي‌آورند، به هر حال طرفدار روشنفكري و همفكر و همدل با بسياري از روشنفكران‌اند، ولي شايد با برخي از روشنفكران، به هر علت يا دليل، مخالفت‌هايي داشته باشند. در هر صورت اين احتمال وجود دارد كه گونه‌هايي از پيشداوري روند پژوهش را ناسالم و خدشه‌دار سازد: ممكن است در نگرش طرفدارانه به روشنفكري و توجه همفكرانه و همدلانه به برخي از روشنفكران شاهد خوش‌بيني بيش از اندازه باشيم؛ از سوي ديگر، در نگرش منفي و مخالفت‌آميز به برخي از روشنفكران ممكن است با بدبيني بيش از اندازه روبه‌رو شويم. در هر دو حالت، پژوهشگر نمي‌تواند توصيف و تحليل دقيق و واقع‌بينانه‌اي به دست دهد. با اين همه روشنفكران پژوهشگر، بر حسب ميزان رعايت آداب پژوهش مي‌توانند به ‌شناختي كمابيش مقبول از وجه مورد پژوهش روشنفكري دست يابند، به گونه‌اي كه اگر روشنفكران راستين (براي آشنايي با اين مفهوم نك. بخش مربوط به تعريف روشنفكر و روشنفكري) خود پژوهشگران شايسته‌اي، با برخورداري از علم و فن بهينه پژوهش، باشند قادر خواهند بود توصيف و تحليل و تبيين درخوري از روشنفكري به دست دهند. البته همواره امكان دارد كه برخي از روشنفكرانِ روشنفكري پژوه با برخي از روشنفكران مخالف باشند و مخالفت آنان بر پايه معيارهاي خاصي (قابل بررسي) استوار باشد؛ ولي نظر به تعلق آنان به قشر روشنفكران، علي‌الاصول، در صورت رعايت آداب پژوهش، مي‌توانند توصيف و تحليل و تبيين نسبتا مقبولي از روشنفكري به دست دهند؛
ب) ناروشنفكران كساني هستند كه با وجود برخورداري از برخي ويژگي‌هاي روشنفكري (مانند باصطلاح «كار فكري» در برابر كار جسمي)، روشنفكر نيستند و معمولا خود نيز خود را روشنفكر نمي‌خوانند؛ اين گروه از روشنفكري پژوهان در ايستارشان در برابر روشنفكران يا ١-ب) حتي‌المقدور خنثي هستند، يا ٢-ب) روشنفكرگرايند، يا
٣- ب) روشنفكرستيز/ ضد روشنفكراند؛
١- ب) ناروشنفكران خنثي كساني هستند كه هيچ گونه موافقت يا مخالفت مهمي با روشنفكري و روشنفكران ندارند. اين گونه افراد، در صورت رعايت بيشينه آداب و اخلاق روشنفكري‌پژوهي، مي‌توانند تا حد نسبتا پذيرفتني‌اي به شناخت روشنفكري دست يابند؛
٢- ب) روشنفكري‌پژوهان ناروشنفكرِ روشنفكرگرا آن ناروشنفكراني هستند كه در عين حال طرفدار جزيي يا كلي روشنفكري و روشنفكران هستند، و بر پايه معيارها و تحليل‌هاي خويش، با شخصيت و كنشگري روشنفكري همدلي‌هايي، كم يا زياد، دارند؛ اين افراد نيز، در صورت رعايت بيشينه آداب و اخلاق روشنفكري‌پژوهي، مي‌توانند تا حد زيادي به شناخت درخور از روشنفكري دست يابند؛
٣- ب) روشنفكري پژوهان ناروشنفكرِ روشنفكرستيز/ ضدروشنفكر، به دلايل و عللي، با روشنفكري و روشنفكران مخالفند و در توصيف و تحليل خود از روشنفكري و روشنفكران مي‌كوشند تا چهره‌اي منفي از آنها به دست دهند؛ اگر بتوان فعاليت چنين كساني را «پژوهش» خواند، آنان در اينگونه «پژوهش» در كل قادر نيستند توصيفي و تحليلي و تبييني واقع بينانه يا مطابق با واقع از موضوع مورد پژوهش خود به دست دهند حتي اگر در برخي از جزييات گزارش‌ها يا مستندات كمابيش واقعي‌اي را عرضه كنند؛
پ) روشنفكرنمايان كساني‌اند كه ظاهر روشنفكري دارند و خود را روشنفكر مي‌دانند بي‌آنكه به راستي روشنفكر باشند؛ آنان فاقد ويژگي‌هاي فكري و رفتاري لازم براي اين هستند كه به راستي روشنفكر تلقي شوند؛ اين گونه افراد به هر حال فاقد شايستگي نظري و اخلاقي لازم براي روشنفكري‌پژوهي هستند و قادر نيستند به پژوهش درخوري درباره روشنفكري دست زنند.
ت) پاد-روشنفكران كساني‌اند كه ظاهر روشنفكري دارند و خود را روشنفكر مي‌دانند ولي در واقع آرمان و كاركردشان ضد آرمان و كاركرد راستين روشنفكري است؛ آنان، با برخورداري از ويژگي‌هاي روشنفكري‌اي چون آراستگي به دانش و هنر و همچنين با دارا بودن رفتارهاي شبه‌روشنفكرانه، در عمل نه به وظيفه راستين روشنفكري، بلكه به خلاف آن، و احتمالا در خدمت گروه‌ها و نهادهاي روشنفكرستيز، عمل مي‌كنند و در روشنفكري‌پژوهي خويش دانسته يا نادانسته در پي ترسيم چهره‌اي نادرست از روشنفكري و تخريب چهره روشنفكري و روشنفكران راستين‌اند (من بعدا تاملاتم را درباره مفهوم پادروشنفكري و مصاديق و جلوه‌هاي آن بيان خواهم كرد).
١٢- روشنفكر فرضي چونان موضوع پژوهش. موضوع مورد توجه من در اين تاملات عمدتا روشنفكر فرضي است نه اين يا آن روشنفكر خاص داراي هويت ويژه و كمابيش شناخته شده، هر چند چگونگي زيست و سرنوشت اين يا آن روشنفكر خاص در تصويرپردازي از چهره روشنفكر فرضي و جريان روشنفكري، چه به طور عام و چه به طور خاص، نقش دارند. روشنفكران فرضي عبارتند از روشنفكران نوعي يا چهره‌هاي
آرماني‌شده‌اي از روشنفكران خاص، كه از يك سو چهره عام آنان به كمك گونه‌اي از استقراء استنتاج مي‌شوند و از سوي ديگر خود در محك زدن روشنفكران خاص مورد استفاده قرار مي‌گيرند. ازاين رو، ضمن آنكه در برآيندگيري و رسيدن به نوعي تصوير انتزاعي از روشنفكران يا دستيابي به نوعي مفهوم كلي از روشنفكر به همه ويژگي‌ها و نقاط قوت و نقاط ضعف روشنفكران خاص توجه مي‌شود، سرانجام تصويري پديد مي‌آيد كه تفاوت‌هايي را با روشنفكران خاص نشان مي‌دهد و اين تصوير، البته، با ورود چهره‌هاي هرچه بيشتري از روشنفكران خاص به حوزه توجه و بررسي تغيير مي‌كند. بدين سان يافته‌هاي پژوهشي مستقيم و نامستقيم از يك يا چند روشنفكر خاص در شرايط خاص را مي‌توان بر پايه معيارهايي در قالب نظريه، به صورت گزاره‌هاي هرچه عام‌تر، در حوزه روشنفكري‌پژوهي عرضه كرد كه بعدا خود اين گزاره‌ها بايد ١- در بوته آزمون تجربي قرار گرفته و تاييد يا تعديل يا تكذيب شوند و ٢- چونان ابزار سنجش كنش و انديشه روشنفكران خاص به كار روند.

٭استاد فلسفه دانشگاه علوم تحقيقات

مطلب‌های دیگر از همین نویسنده در سایت آینده‌نگری:


منبع: 101


بنیاد آینده‌نگری ایران



يكشنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۶ - ۲۲ اکتبر ۲۰۱۷

ستون آزاد

+ گذر پر مخاطره فرهاد یزدی

+ جاسوسی در نظام اسلامی فرهاد یزدی

+ فوریت مساله افغانستان فرهاد یزدی

+ مرزهای نوین، در حال شکل گیری. فرهاد یزدی

+ خودمان را گول نزنیم ما ملت بزرگی نیستیم رضارخشان

+ امیدهای آینده فرهاد یزدی

+ پرویز شفا استاد سینما از دنیای ما رفت 

+ افعانستان: روزنه امید؟ فرهاد یزدی

+ بازیگر جدید سیاست خارجی ایران فرهاد یزدی

+ آینده‌نگری در برنامه‌ریزی شهری میانه دکتر علی تقی‌پور

+ کابینه دوم روحانی فرهاد یزدی

+ صادق خلخالی به روایت دخترش 

+ مریم میرزاخانی و مهدی علوی شوشتری حسین باقرزاده

+ از ژن برتر تا بابای بند باز رضارخشان

+ پرنسیب سیاسی را از احمدی نژاد باید آموخت رضارخشان

+ آیا جنگ بین ایران و عربستان - یک بلوف سیاسی از سوی امریکا نیست؟ م - ر ایران

+ راه ملت فرهاد یزدی

+ هیچ دلیلی برای خوش بینی به آینده خاورمیانه نیست / جنگ بزرگ بعدی در راه است 

+ ما و تمدن‌زدایی جهانبگلو

+ برای آناهیتا دختر مریم دکتر محسن طاهری دمنه

+ اتحاد برای ایجاد جنگ فرهاد یزدی

+ استالین و منطق صوری میثم خسروی*:

+ موازنه قدرت فرهاد یزدی

+ علوم انسانی خصلتاً مزاحم است سارا شریعتی

+ تبریک به کتاب در جستجوی یحیی دکتر شیرزاد کلهری

+ آقازاده ای که ولیعهد شد  رضا علوی

+ صدای پای بحران در کانون دانایی 

+ چرا باید علوم انسانی بخوانیم؟ سارا شریعتی

+ آینده نه چندان دور ایران فرهاد یزدی

+ دانشگاه به‌مثابۀ شرکت چندملیتی 

+ بلبشوی نظام همزمان با وقایع تعیین کننده قطر فرهاد یزدی

+ ما این بودیم دکتر شیرزاد کلهری

+ چین چهره جهان را تغییر می‌دهد؟ 

+ روشنفكری پژوهی اکرمی، موسی

+ دوره ی مارکس و دوره ی ما دکتر شیرزاد کلهری

+ درنکوهش از شرکت در انتخابات محمّد امینی

+ بیانیه ­ی جمعی از آینده پژوهان کشور در حمایت از دولت تدبیر و امید 

+ امنیت در عصر هسته ای - بخش سوم - ایران فرهاد یزدی

+ امنیت در عصر هسته ای - بخش دوم فرهاد یزدی

+ امنیت در عصر هسته ای - بخش نخست فرهاد یزدی

+ برگزاری همه‌پرسی با استفاده از امکانات نظام ولایت فقیه علی صدارت

+ مرز میان «فرار مغزها» و «قرار مغزها» وحید احسانی

+ جایگاه روابط عمومی در دوره مدرنیته مریم سبحانی فرد

+ ترامپ و نظام اسلامی فرهاد یزدی

+ آیا وجه اصلی «فرار مغزها» وجه «مکانی/جغرافیایی» آن است؟  وحید احسانی

+ اندیشۀ سیاسی چیست و به چه دردی می‌خورد؟ 

+ هنر گفت و گو ـ آرک دیلی با ساسکیا ساسِـن- برگردان آرش بصیرت

+ سایه اقتصاد بر سر سیاست. محسن رنانی

+ سوریه، کره شمالی و نظام اسلامی فرهاد یزدی

+ چگونه مشکلات سیاست خارجی را کاهش دهیم؟. محمود سریع القلم

+ ترامپ و دنیای پساحقیقت كن ويلبر

+ امکان تجزیه ایران؟ فرهاد یزدی

+ خبرت هست که در شهر شکر ارزان شد؟! محمّد امینی

+ دل‌واپسانِ آزادی! جعفر پارساپور

+ همه پرسی برای تعیین سرنوشت نظام اسلامی فرهاد یزدی

+ اعلان بی طرفی سپاه فرهاد یزدی

+ انتخابات سال 96 فرهاد یزدی

+ ترامپ و امنیت ملی ایران فرهاد یزدی

+ اتحاد ترکیه با عربستان فرهاد یزدی

+ تلاش در راه کاستن از تنش با عربستان فرهاد یزدی

+ اراده ملی = آشتی ملی  فرهاد یزدی

+ به سوی افزایش تنش فرهاد یزدی

+ پيش‌دبستاني و آموزش با زبان مادري محور توسعه عدالت آموزشي دکتر محسن رنانی

+ تجزیه در منطقه و نقش ایران فرهاد یزدی

+ روایت مختصری از نوجوانی (قسمت دوم) داوید لوبروتون برگردان آریا نوری

+ روایت مختصری از نوجوانی (قسمت اول) داوید لوبروتون برگردان آریا نوری

+ فراز پدیده ملت در سیاست ایران فرهاد یزدی

+ روند تحولات سپاه فرهاد یزدی

+ ما و نان گندم نما و جو فروش دکتر محسن رنانی

+ "منافع مشترک" نیرنگی کهنه! خیانتی پویا! علی صدارت

+ خلاء قدرت در نظام اسلامی فرهاد یزدی

+ خطای بزرگ سیاستی دکتر محسن رنانی

+ آماده سازی سپاه پاسداران برای پر کردن خلاء قدرت فرهاد یزدی

+ لیبرالیسم و مسألۀ عدالت نگاهی به سیر ظهور لیبرالیسم و نولیبرالیسم در جهان و ایران گفت و گو با موسی اکرمی

+ جنبش برای دموکراسی یا سرنگونی؟ دکتر همایون مهمنش

+ تندروی و یا رشد پوپولیسم – بخش سوم فرهاد یزدی

+ تندروی و یا رشد پوپولیسم - بخش دوم فرهاد یزدی

+ تندروی و یا رشد پوپولیسم - بخش نخست فرهاد یزدی

+ انقلاب منابع آشکار در هزاره سوم: چالش‌ هستی‌شناختی اطلاعات غلامرضا سالارکیا

+ باروری مساعدتی، فناوری‌های ژنتیک و ژنومیک، و زندگی خانوادگی مارتین ریچاردز / ترجمۀ: محمد معماریان

+ حادثه ای بی سابقه در پایگاه نوژه و تحول بزرگ در خاورمیانه  رضا علوی

+ جامعه شناسی، انسان شناسی، مردم شناسی محمد الیاس قنبری

+ کیمیا علیزاده؛ وقتی با مدال المپیک به خانه برگردد 

+ طلای حسن یزدانی باعث ۱۰ پله صعود کاروان ورزش ایران شد 

+ چرا از افراد موفق متنفریم؟ ترجمه زینب آرمند

+ محور روسیه - ترکیه فرهاد یزدی

+ راز کشتار تابستان ۶۷ در زمستان ۵۷ نهفته است  رضا علوی

+ کتاب اسطوره‌شناسی آسمان شبانه: تخیلاتی با منابع مجعول رضا مرادی غیاث آبادی

+ پاسخ دکتر وکیلی به نقد رضا مرادی غیاث‌آبادی بر کتاب اسطوره‌شناسی آسمان شبانه دکتر وکیلی

+ ادامه دسیسه برای انحلال ارتش فرهاد یزدی

+ هشداری به ارتش فرهاد یزدی

+ اقتصاد ایران در آستانه بن بست/ دولت ابزار لازم برای خروج از رکود را ندارد/ از فرصت برجام برای سرمایه‌گذاری استفاده نشد محسن رنانی

+ کودتا در عصر نوین فرهاد یزدی

+ احتمال درگیری نظامی  فرهاد یزدی

+ امنیت ملی در رابطه با فساد فرهاد یزدی

+ مقاومت زن دربرابر ایدئولوژی مردسالار در نمایشنامة قصة زمستان از شکسپیر 

+ نقش استقلال در وقایع اخیر اروپا و تفکر در آموزه‌هایی برای ایران علی صدارت

+ سیاست عربی نظام اسلامی فرهاد یزدی

+ پدیده ترامپ و انتخابات در آمریکا نادر اسکوئی

+ بده و بستان بی نتیجه فرهاد یزدی



info@ayandehnegar.org
©Ayandehnegar 1995