Iranian Futurist 
Iranian Futurist
Ayandeh-Negar
Welcome To Future

Tomorow is built today
در باره ما
تماس با ما
خبرهای علمی
احزاب مدرن
هنر و ادبیات
ستون آزاد
محیط زیست
حقوق بشر
اخبار روز
صفحه‌ی نخست
آرشیو
اندیشمندان آینده‌نگر
تاریخ از دیدگاه نو
انسان گلوبال
دموکراسی دیجیتال
دانش نو
اقتصاد فراصنعتی
آینده‌نگری و سیاست
تکنولوژی
از سایت‌های دیگر


زلزله و گسل‌های اعتماد اجتماعی

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
Facebook Twitter Google Yahoo Delicious بالاترین دنباله

[16 Nov 2017]   [ ]

مرتضی کاظمیان

زلزله غرب ایران تنها صدها قربانی و هزاران مجروح و چند ده هزار آسیب‌دیده و بی‌خانمان بجا نگذاشت؛ زلزله مزبور همچنین تنها از وضع ناامیدکننده مدیریت بحران و امدادرسانی در ایران پرده برنگرفت؛ زلزله شواهد تأمل‌برانگیزی از وجود گسل‌های آسیب‌رسان در مفهوم «اعتماد اجتماعی» به‌همراه داشت.

این گسل‌ها هم در سفر بسیارکوتاه حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، به منطقه، و حضور وی در حلقه نیروهای امنیتی ـ نظامی مشهود شد، و هم در واکنش‌های اجتماعی به زلزله و نحوه کمک‌رسانی و جمع‌آوری هدایا.

می‌توان با اطمینان ادعا کرد عنصر بسیار مهم «اعتماد» در ایران امروز مخدوش شده؛ چه اعتماد جامعه به حاکمان و چه اعتماد میان شهروندان.

به‌نظر می‌رسد که مفهوم اعتماد اجتماعی به‌مثابه مهم‌ترین بعد سرمایه اجتماعی، در سال‌های اخیر و به‌گونه‌ای فزاینده دچار فرسایش و آسیب شده؛ وضعی که مابه‌ازاها و پیامدهای ناگوار خود را به‌گونه‌ای فزاینده متبلور خواهد کرد.

دیدار غریب روحانی با زلزله‌زدگان

هرچند زلزله اخیر در منطقه سرپل ذهاب، و بخشی از ایران رخ داد که به جهت امنیتی جزو نقاط ویژه محسوب می‌شود، اما نمی‌توان از چگونگی دیدار رئیس جمهور از این منطقه چشم فروبست.

خبرگزاری‌های رسمی جمهوری اسلامی (ازجمله "ایرنا" خبرگزاری زیرمجموعه دولت) از این دیدار عکس‌هایی بسیار اندک منتشر کردند. تصاویری که در آنها «فاصله» روحانی با آسیب‌دیدگان به‌قدر لازم مشهود بود. او در خودرویی ویژه، در حلقه محافظان، و نیز درحالی‌که گرداگرد وی را نیروهای ویژه انتظامی آکنده بودند، به اظهارنظر برای زلزله‌زدگان و همدردی با ایشان پرداخت.

خبرگزاری‌ها از سفر فرمانده کل سپاه به مناطق زلزله‌زده نیز عکس‌های بسیار کمی منتشر کرده‌اند؛ به‌شکلی محسوس، ظاهرا حساسیت‌های امنیتی سردار جعفری، مشدد بوده است.

افزون بر این‌ها باید تاکید کرد که ـ تا لحظه نگارش این مکتوب در روز پنج‌شنبه ۲۵ آبان‌ماه ـ رهبر جمهوری اسلامی از مناطق آسیب‌دیده بازدید نکرده است. حتی اگر این دیدار در روزهای آتی نیز رخ دهد، کیفیت آن قابل پیش‌بینی و ترتیبات رخ‌داد آن کاملا مفروض است. قابل اشاره آن‌که آیت‌الله خامنه‌ای حتی در سفرش به بم (زلزله سال ۱۳۸۲) با لباس مبدل در منطقه حاضر شد.

در سطحی دیگر، می‌توان به اقبال گسترده در شبکه‌های اجتماعی آنلاین (به‌ویژه تلگرام) به اخبار و تصاویر و فیلم‌هایی اشاره کرد که مضمون آنها «سوء‌استفاده نهادهای حکومتی از کمک‌های مردمی» است.

این همه، به‌قدر لازم شواهد مهمی از شکاف میان حاکمان و جامعه را در دسترس ناظر قرار می‌دهد. اگرچه این شکاف از دید ناظران و پیگیران پنهان نبوده، اما بروز مشدد آن در چنین رخداد مهمی (زلزله) اهمیت مضاعف دارد.

بی‌اعتمادی صدها هزار سپرده‌گذار به سیستم بانکی کشور و فراتر دستگاه قضایی، یا بی‌اعتمادی بخش مهمی از جامعه به سلامت انتخابات و نظام برگزاری آن در ایران یا کارنامه و عملکرد سپاه پاسداران، یا ریزش فزاینده مخاطبان رسانه ملی، و یا بی‌اعتمادی بسط یافته به نهادهایی چون آموزش و پرورش و سیستم حمل و نقل، تنها برخی نشانه‌های دیگر از شکاف و بی‌اعتمادی جامعه به حاکمان محسوب می‌شود.

اعتماد آسیب‌دیده در جامعه

اما این تنها اعتماد جامعه به حکومت نیست که دچار خدشه و آسیب شده؛ در روزهای اخیر علامت‌های معنادار و مهمی در رابطه با زلزله و نیز آسیب به اعتماد اجتماعی محسوس بوده است. ازجمله افزایش شمار شهروندانی که به سازمان‌های حکومتی یا شبه‌حکومتی (حتی هلال احمر که نهادی مدنی قلمداد می‌شود) و فراتر به سازمان‌های مردم‌نهاد و مدنی، بی‌اعتمادی نشان داده‌اند. اینان یا خود در شبکه‌های اجتماعی آنلاین، اعلام حساب کرده‌ و به جمع‌آوری کمک به زلزله‌زدگان برخاسته‌اند، و یا حتی سوار بر ماشین شخصی، با چند دوست و آشنا، با کمک‌های تهیه‌کرده راهی منطقه زلزله‌زده شده‌اند.

در سطحی دیگر، باید به ابراز تردید شهروندان از سوء‌استفاده برخی افراد از فضای موجود (جو همدردی با زلزله‌زدگان) اشاره کرد، و تذکرها و هشدارهای پرشمار با مضمون ضرورت «حساب‌رسی» و «شفاف‌سازی» بانیان جمع‌آوری کمک‌ها، یا زنهار به مخاطبان از افتادن در دام سوء‌استفاده فریبکاران.
در سطحی دیگر، باید به ابراز تردید شهروندان از سوء‌استفاده برخی افراد از فضای موجود (جو همدردی با زلزله‌زدگان) اشاره کرد، و تذکرها و هشدارهای پرشمار با مضمون ضرورت «حساب‌رسی» و «شفاف‌سازی» بانیان جمع‌آوری کمک‌ها، یا زنهار به مخاطبان از افتادن در دام سوء‌استفاده فریبکاران.

افزون بر این همه (شواهد مرتبط با زلزله اخیر) می‌توان به داده‌های قابل تأمل دیگری نیز اشاره کرد؛ ازجمله:

برگشت خوردن بیش از ۱۷ میلیون چک در سال ۱۳۹۶؛ تشکیل روزانه حدود هزار و ۶۰۰ پرونده نزاع در پزشکی قانونی؛ وجود حدود ۱۵ میلیون پرونده در دستگاه قضایی؛ تقلیل مشهور و فزاینده «قرض‌دهی» شهروندان به‌ویژه در بازار؛ یا کم‌شدن شاخص اعتماد مردم به استادان دانشگاه.

این همه، و دیگر داده‌های همسو، بازتاب‌دهنده مخدوش‌شدن معنادار اعتماد در ایران امروز است.

اعتماد اجتماعی؛ سرمایه اجتماعی

جامعه‌شناسان، اعتماد اجتماعی را در معنای عام و فراگیرش اصلی‌ترین لازمه زندگی و مهمترین بعد سازه «سرمایه اجتماعی» (به معنای شبکه‌های ارتباط و هنجارها و عنصر اعتماد برای هماهنگی و همکاری در جهت نیل به سود متقابل) توصیف کرده‌اند.

از این زاویه، چگونگی تکوین وفاق و تحقق همكاری و همزیستی همدلانه در جامعه و تداوم آن از ضــرورت‌های كاركردی برای حفظ و تداوم یک جامعه محسوب می‌شود.

بـه باور امیل دوركهیم،جامعه‌شناس، در جامعه رقابتی مدرن، جامعه مبتنی‌شده بر قرارداد امکان تحقق و کامیابی ندارد مگر آن‌كه شهروندان به انجام قرارداد و تعهد و پایبندی همنوعان خود به وعده‌ها، اعتماد داشته باشند. به بیان دیگر، اعتماد مبنای انسجام اجتماعی است.

فرانسیس فوکویاما،نظریه پرداز سیاسی، معتقد است به میزانی که جامعه صنعتی و فراصنعتی و مدرن‌تر می‌شود نیازمند «سرمایه اجتماعی» و «اعتماد اجتماعی» بیشتر است. او البته حکومت را مهم‌ترین عامل در افزایش این مفاهیم ارزیابی می‌کند.

جامعه‌شناسان و جمعیت‌شناسان تاکید می‌کنند زمانی‌که میزان اعتماد مردم به مسئولان پایین باشد، حتی عمل به قوانین مصوب و رعایت آنها را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؛ به بیان دیگر، کاهش اعتماد اجتماعی منجر به تقلیل انضباط اجتماعی می‌شود.

اما عوارض تقلیل اعتماد اجتماعی محدود به همین‌ها نیست. آنتونی گیدنز،جامعه‌شناس، تاکید می‌کند که دموکراسی نیازمند «اعتماد تعمیم‌یافته» است، و رونالد اینگلهارت،اندیشمند سیاسی، معتقد است بدون اعتماد اجتماعی، دموکراسی ممکن نیست.

فقدان لوازم «حکمرانی خوب»، نبود شفافیت و حاکمیت قانون و نظام پاسخ‌گویی و مشارکت اجتماعی آزاد و فعال، و نیز رسانه‌های آزاد و مستقل و منتقد و پرسشگر، بر طبل کاهش اعتماد اجتماعی می‌کوبد.

نشانه‌های هشداردهنده در ایران

متاسفانه شواهدی که در بالا به‌شکل اجمالی مورد اشاره قرار گرفت، و نیز برخی پیمایش‌ها و پژوهش‌های جامعه‌شناختی که در ایران انجام شده دال بر این است که متأسفانه سطح اعتماد اجتماعی در کشور به میزان قابل‌تأملی پایین است؛ وضعی که بی‌گمان بخش مهمی از آن در کاهش سطح اعتماد ایرانیان به حاکمان و نیز فقدان حکمرانی خوب در ایران ریشه دارد.

زلزله اخیر غرب ایران تنها از گسل‌های مرتبط با زمین‌لرزه یا مشکلات جدی مدیریت بحران و توزیع خدمات و کمک‌ها و امدادرسانی رونمایی نکرد؛ زلزله گسل‌های اجتماعی را نیز به رخ کشید.
از یاد نرود که اعتماد اجتماعی خود را در قالب امید اجتماعی نیز آشکار می‌کند. وقتی جامعه‌ای از امید به تغییر اثباتی فاصله گیرد و مأیوس شود، زمانی‌که فارغ‌التحصیلان دانشگاه و جوانان چشم‌انداز روشن و امیدوارکننده‌ای برای خود قائل نباشند، هنگامی‌که لایه‌های اجتماعی امید خود را به احقاق حقوق اولیه و قانونی خود یا اصلاح و بهبود وضع نامطلوب از دست دهند، نشانه‌های نگران‌کننده‌ای از ریزش و تقلیل اعتماد اجتماعی قابل ردیابی است.

قابل اشاره آن که ترکیب اعتماد و امید اجتماعی، خود را به‌صورت شادی متبلور می‌کند. ایران در آخرین رتبه‌بندی مرتبط با «شادی» در میان کشورهای جهان، جایگاه ۱۰۸ را از آن خود کرده است. این شاید خود گواه مهم و هشدار دیگری برای حاکمان و نیز کنشگران جامعه مدنی ایران باشد.

زلزله اخیر غرب ایران تنها از گسل‌های مرتبط با زمین‌لرزه یا مشکلات جدی مدیریت بحران و توزیع خدمات و کمک‌ها و امدادرسانی رونمایی نکرد؛ زلزله گسل‌های اجتماعی را نیز به رخ کشید. گسل‌هایی که باید برای دغدغه‌داران دموکراسی و حقوق بشر در ایران اهمیت مشدد داشته باشد؛ گسل‌های مهمی که ترمیم آنها با مقوله‌های پرشماری ـ ازجمله و به‌ویژه ضرورت و اهمیت دموکراتیزاسیون ـ پیوند می‌خورد.

--------------------------------------------------------------

یادداشت‌ها و گفتارها بیانگر آرا و نظرات نویسندگان خود هستند و نه بازتاب دیدگاهی از سوی رادیو فردا.

خبرهای دیگر از همین منبع در سایت آینده‌نگری:


منبع:




جمعه ۳۱ فروردين ۱۳۹۷ - ۲۰ آوریل ۲۰۱۸

اخبار روز

+ فاطمه کروبی: روحانی برخلاف سوگندش حقوق محصوران را تأمین نکرد 

+ انتقاد رهبران اصلاح‌طلبان از عدم تحقق وعده‌های انتخاباتی روحانی 

+ حکم اعدام بهمن ورمزیار پس از یک روز توقف، اجرا شد 

+ ادامه اعتصاب بازاریان در استان کردستان 

+ اعتراض شهروندان چهارمحال بختیاری به طرح‌های انتقال آب‎ 

+ کشاورزان اصفهانی پیش از این نیز شعار داده بودند: سوریه را رها کنید، فکری به حال ما کنید 

+ پوشش زنده: حملات موشکی آمریکا، بریتانیا و فرانسه علیه حکومت سوریه 

+ خبر بازداشت شهروند ایرانی مقیم سوئد در بازگشت به ایران تائید شد 

+ عادل الجبیر: باید جلوی صادرات انقلاب و فرقه‌گرایی ایران را گرفت 

+ آخرین گزارش‌ها از بازار ملتهب ارز؛ «دلار مرز شش هزار تومان را رد کرد» 

+ چهار ایرانی» در جریان حمله به پایگاه هوایی حمص در سوریه کشته شدند 

+ روسیه می گوید تحريم های جديد آمریکا را بی پاسخ نخواهد گذاشت 

+ وسعت دریاچه ارومیه باز هم کاهش داشته است 

+ علم‌الهدی: فیلتر کردن تلگرام را به گردن رهبری نیاندازید 

+ نماینده مجلس ایران: مبارزه با فساد باید از دفتر رهبر آغاز شود 

+ هشدار ولیعهد عربستان در مورد احتمال «جنگ آینده با ایران» 

+ تصادف‌های جاده‌ای ایران در یک روز ۲۰ کشته داد 

+ وزارت دفاع عراق رسیدن دو جت اسرائیلی به حریم هوایی ایران را تکذیب کرد 

+ رئیس سازمان سوادآموزی از وجود نزدیک به دو میلیون زن بیسواد در ایران خبر داد 

+ سفیران اتحادیه اروپا اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران را بررسی کردند 

+ کشف ۱۴ تن مواد مخدر در ایران در هفته نخست سال جدید 

+ وزیر خارجه فرانسه نیز ایران را به تامین سلاح برای حوثی‌ها متهم کرد 

+ نماینده مجلس: بیش از ۳۰ میلیارد دلار ارز در ماه‌های پایانی ۹۶ از ایران خارج شد 

+ عبدالفتاح سلطانی موقتا به اعتصاب غذای خود پایان داد 

+ ائتلاف نظامی عربستان، ایران را تهدید به تلافی حمله موشکی حوثی‌ها کرد 

+ فرمانده پلیس ایران، تحصن و تجمع دراویش گنابادی را «فتنه بزرگ» دانست 

+ صدها راهپیمایی در حمایت از کنترل اسلحه در آمریکا برگزار شد 

+ ناصر مکارم‌شیرازی: حجاب، اجباری نیست الزامی است 

+ پسر کروبی: سه مامور امنیتی نامه پدرم را مانع رفع حصر رهبران جنبش سبز دانستند 

+ وزش تندباد در سه استان ایران دستکم «سه کشته» برجای گذاشت 

+ محاکمه ۴ فعال سندیکایی نیشکر هفت‌تپه؛ اتهام: شرکت در اعتصاب 

+ حسن روحانی: برخی روی فرکانس اعتراض‌های مردم پارازیت می‌اندازند 

+ دبیر شورای عالی فضای مجازی: ادامه فعالیت تلگرام به صلاح نیست 

+ انتشار دو نامه احمدی‌نژاد به خامنه‌ای: ۴۰ سال است هیچ نوع آزادی نداریم 

+ بقایی: سه میلیون و ۷۶۶ هزار یورو مندرج در کیفرخواست هدیه سلیمانی به احمدی‌نژاد بود 

+ مشایی حکم حبس بقایی را مقابل سفارت بریتانیا به آتش کشید 

+ نماینده مجلس خبر مرگ طالب بساطی در زندان را تأیید کرد 

+ فرزندان سیدامامی از نخست‌وزیر کانادا برای خروج مادرشان از ایران کمک خواستند 

+ استیضاح وزیر راه و شهرسازی ایران در مجلس رای نیاورد 

+ انتقاد جنتی از روحانی و معترضان به حجاب پس از ابقا در مجلس خبرگان 

+ بازداشت «۱۱ فعال کرد» در مریوان به اتهام «حمایت از کردهای عفرین» 

+ صادق زیباکلام به حبس و محرومیت از فعالیت اجتماعی و سیاسی محکوم شد 

+ رضا شهابی، فعال کارگری، «از زندان آزاد شد» 

+ دادستان تهران: برخی از متهمان اعتراضات دی‌ماه به یک تا پنج سال زندان محکوم شدند 

+ پایان ۲۵ سال امامت جمعه احمد جنتی در تهران 

+ کشاورزان شرق اصفهان «خسارت نکاشت محصول می‌گیرند» 

+ هشدار دادستان کل ایران: با عوامل مؤثر در جریان شیرازی برخورد می‌کنیم 

+ محمد ثلاث «قتل عمد مأموران انتظامی» در خیابان پاسداران را رد کرد 

+ نیکی هیلی در دیدار با نتانیاهو: اکنون زمان تمرکز بر ایران است 

+ بهبود نسبی تجارت خارجی آمریکا و ایران در ژانویه 

+ ۲۰ تن از بازداشت‌شدگان مراسم روز جهانی زن در ایران به زندان منتقل شدند 

+ هشدار امامان جمعه در مورد حجاب؛ «به کوری چشم مخالفان این حکم را اجرا می‌کنیم» 

+ پلیس لندن مهاجمان سفارت ایران را «دستگیر کرد» 

+ معاون شهردار تهران: بدهی‌های شهرداری «حدود ۵۲ هزار میلیارد تومان» است 

+ فرانسه: ایران با خطر تحریم روبرو می‌شود اگر نگرانی‌ها از برنامه موشکی‌اش را رفع نکند 

+ اذعان وزیر کشور به بی‌نتیجه بودن «شدّت و حدّت» جمهوری اسلامی در برخورد با حجاب 

+ واکنش دادگستری خوزستان به اعتراض کارگران در اهواز؛ «صبر ما اندازه‌ای دارد» 

+ محمد راجی، از دراویش گنابادی، در دوره بازداشت درگذشت 

+ آمریکا و سه کشور اروپایی عدم پایبندی ایران به تحریم‌ تسلیحاتی یمن را محکوم کردند‎ 

+ شورای حقوق بشر سازمان ملل: در یکسال گذشته ۴۸۲ تن در ایران اعدام شده‌اند 

+ جنتی: رفراندومی بالاتر از ۲۲ بهمن در دنیا وجود ندارد 

+ رسول خادم پس از اظهارات جنحالی‌اش از ریاست فدراسیون کشتی کناره‌گیری کرد 

+ «خودداری» فرودگاه مونیخ از سوخت‌رسانی به هواپیمای ظریف 

+ یک نماینده مجلس: ۷۰ درصد بودجه سالانه بدون رای نمایندگان بسته می‌شود 

+ کارشناسان سازمان ملل: ایران برخورد با فعالان محیط‌ زیست را متوقف کند 

+ ماموران امنیتی «مانع حضور محمد خاتمی» در مراسم سالگرد افتتاح کتابخانه ملی شدند 

+ محمدرضا باهنر: مقام‌های قضایی منتظر شرایط برخورد با احمدی‌نژاد هستند 

+ وزیر راه‌وشهرسازی: ایران در حال زوال اجتماعی است 

+ معاون وزارت راه: تکمیل مسکن مهر ۱۱ هزار میلیارد تومان پول می‌خواهد 

+ نماینده مجلس: پنج سال زندان برای نوجوان معترضی که پرچم پایین کشید 

+ عملیات پهپادها و هلی‌کوپترها برای یافتن لاشه هواپیمای شرکت آسمان 

+ فرهاد رهبر: ۲۰ هزار دانشجوی بیکار دکترا داریم 

+ وکلای سیدامامی: از مسئولان برنامه تلویزیونی شکایت می‌کنیم 

+ دادگاهی در ترکیه شش خبرنگار را به حبس ابد محکوم کرد 

+ قطر خواستار یک اتحاد نظامی شبیه به اروپا برای منطقه خاورمیانه شد 

+ ترزا می: همانند آمریکا نگران فعالیت های بی ثبات کننده ایران هستیم 

+ مشایی: قوه قضائیه ایران متهم به قتل است؛ مگر آنکه خلافش ثابت شود 

+ روحانی یک کمیته چهار نفره‌ را مامور رسیدگی به «حوادث ناخوشایند» در بازداشتگاه‌ها کرد 

+ شماری از حقوقدانان بین‌المللی خواستار توقف انکار آزار بهائیان در ایران شدند 

+ روحانی خواستار استفاده از «همه‌پرسی» در موضوعات مورد اختلاف شد 

+ محمود صادقی: معاون سازمان محیط زیست بازداشت شده است 

+ ایران «دخالت در سرنگونی» جنگنده اسرائیلی را تکذیب کرد 

+ بقایی: اگر اتهام‌ها درست است چرا فرماندهان سپاه قدس دادگاهی نمی‌شوند؟ 

+ زمین لرزه ۶.۴ ریشتری در تایوان چند ساختمان بلندمرتبه را کج کرد 

+ اردوغان: آمریکا در شمال سوریه علیه منافع ترکیه، ایران و روسیه عمل می‌کند 

+ باقر نمازی ۸۱ ساله در پی احضار مقامات زندان به اوین بازگشت 

+ نماینده مجلس: دختران خیابان انقلاب، نتیجه «اشتباه ما» بود 

+ عضو کمیسیون قضایی مجلس: قصد داریم از زندان‌های بیشتری بازدید کنیم 

+ چین: هنوز برای بیرون آوردن نفتکش غرق‌شده ایرانی تصمیم نگرفته‌ایم 

+ نامه اعتراضی هنگامه شهیدی به رئیس قوه قضائیه: بدون مدرک، شش ماه زندانی بودم 

+ ناوئرت: خواستار آزادی همه آمریکایی‌های زندانی در ایران هستیم 

+ ادامه یخبندان در ایران؛ شهردار تهران: مشکلات ناشی از ضعف امکانات است 

+ یک شهروند زرتشتی و همسرش در ایران به حبس و مصادره اموال محکوم شدند  

+ «فراخوان» بانک چینی برای افتتاح دوباره حساب‌های مسدودشده ایرانیان 

+ اعضای کمیته پیگیری رفع حصر مجلس خواستار دیدار با موسوی، رهنورد و کروبی شدند 

+ صدراعظم آلمان درباره روند افزایش «نژاد پرستی و یهودی ستیزی » در کشورش هشدار داد 

+ میلوش زمان برای یک دوره پنج ساله دیگر رئیس‌جمهور چک شد 

+ «افزایش مرگ‌ومیر» کودکان سرمازده در مناطق زلزله‌زده کرمانشاه 

+ سپاه پاسداران از بازداشت اعضای «یک گروه مرتبط با داعش» در غرب ایران خبر داد 

+ تیلرسون: گروه‌های کاری برای اصلاح «ایرادهای برجام» آغاز به کار کرده‌اند 



info@ayandehnegar.org
©Ayandehnegar 1995