Iranian Futurist 
Iranian Futurist
Ayandeh-Negar
Welcome To Future

Tomorow is built today
در باره ما
تماس با ما
خبرهای علمی
احزاب مدرن
هنر و ادبیات
ستون آزاد
محیط زیست
حقوق بشر
اخبار روز
صفحه‌ی نخست
آرشیو
اندیشمندان آینده‌نگر
تاریخ از دیدگاه نو
انسان گلوبال
دموکراسی دیجیتال
دانش نو
اقتصاد فراصنعتی
آینده‌نگری و سیاست
تکنولوژی
از سایت‌های دیگر


زلزله و گسل‌های اعتماد اجتماعی

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
Facebook Twitter Google Yahoo Delicious بالاترین دنباله

[16 Nov 2017]   [ ]

مرتضی کاظمیان

زلزله غرب ایران تنها صدها قربانی و هزاران مجروح و چند ده هزار آسیب‌دیده و بی‌خانمان بجا نگذاشت؛ زلزله مزبور همچنین تنها از وضع ناامیدکننده مدیریت بحران و امدادرسانی در ایران پرده برنگرفت؛ زلزله شواهد تأمل‌برانگیزی از وجود گسل‌های آسیب‌رسان در مفهوم «اعتماد اجتماعی» به‌همراه داشت.

این گسل‌ها هم در سفر بسیارکوتاه حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، به منطقه، و حضور وی در حلقه نیروهای امنیتی ـ نظامی مشهود شد، و هم در واکنش‌های اجتماعی به زلزله و نحوه کمک‌رسانی و جمع‌آوری هدایا.

می‌توان با اطمینان ادعا کرد عنصر بسیار مهم «اعتماد» در ایران امروز مخدوش شده؛ چه اعتماد جامعه به حاکمان و چه اعتماد میان شهروندان.

به‌نظر می‌رسد که مفهوم اعتماد اجتماعی به‌مثابه مهم‌ترین بعد سرمایه اجتماعی، در سال‌های اخیر و به‌گونه‌ای فزاینده دچار فرسایش و آسیب شده؛ وضعی که مابه‌ازاها و پیامدهای ناگوار خود را به‌گونه‌ای فزاینده متبلور خواهد کرد.

دیدار غریب روحانی با زلزله‌زدگان

هرچند زلزله اخیر در منطقه سرپل ذهاب، و بخشی از ایران رخ داد که به جهت امنیتی جزو نقاط ویژه محسوب می‌شود، اما نمی‌توان از چگونگی دیدار رئیس جمهور از این منطقه چشم فروبست.

خبرگزاری‌های رسمی جمهوری اسلامی (ازجمله "ایرنا" خبرگزاری زیرمجموعه دولت) از این دیدار عکس‌هایی بسیار اندک منتشر کردند. تصاویری که در آنها «فاصله» روحانی با آسیب‌دیدگان به‌قدر لازم مشهود بود. او در خودرویی ویژه، در حلقه محافظان، و نیز درحالی‌که گرداگرد وی را نیروهای ویژه انتظامی آکنده بودند، به اظهارنظر برای زلزله‌زدگان و همدردی با ایشان پرداخت.

خبرگزاری‌ها از سفر فرمانده کل سپاه به مناطق زلزله‌زده نیز عکس‌های بسیار کمی منتشر کرده‌اند؛ به‌شکلی محسوس، ظاهرا حساسیت‌های امنیتی سردار جعفری، مشدد بوده است.

افزون بر این‌ها باید تاکید کرد که ـ تا لحظه نگارش این مکتوب در روز پنج‌شنبه ۲۵ آبان‌ماه ـ رهبر جمهوری اسلامی از مناطق آسیب‌دیده بازدید نکرده است. حتی اگر این دیدار در روزهای آتی نیز رخ دهد، کیفیت آن قابل پیش‌بینی و ترتیبات رخ‌داد آن کاملا مفروض است. قابل اشاره آن‌که آیت‌الله خامنه‌ای حتی در سفرش به بم (زلزله سال ۱۳۸۲) با لباس مبدل در منطقه حاضر شد.

در سطحی دیگر، می‌توان به اقبال گسترده در شبکه‌های اجتماعی آنلاین (به‌ویژه تلگرام) به اخبار و تصاویر و فیلم‌هایی اشاره کرد که مضمون آنها «سوء‌استفاده نهادهای حکومتی از کمک‌های مردمی» است.

این همه، به‌قدر لازم شواهد مهمی از شکاف میان حاکمان و جامعه را در دسترس ناظر قرار می‌دهد. اگرچه این شکاف از دید ناظران و پیگیران پنهان نبوده، اما بروز مشدد آن در چنین رخداد مهمی (زلزله) اهمیت مضاعف دارد.

بی‌اعتمادی صدها هزار سپرده‌گذار به سیستم بانکی کشور و فراتر دستگاه قضایی، یا بی‌اعتمادی بخش مهمی از جامعه به سلامت انتخابات و نظام برگزاری آن در ایران یا کارنامه و عملکرد سپاه پاسداران، یا ریزش فزاینده مخاطبان رسانه ملی، و یا بی‌اعتمادی بسط یافته به نهادهایی چون آموزش و پرورش و سیستم حمل و نقل، تنها برخی نشانه‌های دیگر از شکاف و بی‌اعتمادی جامعه به حاکمان محسوب می‌شود.

اعتماد آسیب‌دیده در جامعه

اما این تنها اعتماد جامعه به حکومت نیست که دچار خدشه و آسیب شده؛ در روزهای اخیر علامت‌های معنادار و مهمی در رابطه با زلزله و نیز آسیب به اعتماد اجتماعی محسوس بوده است. ازجمله افزایش شمار شهروندانی که به سازمان‌های حکومتی یا شبه‌حکومتی (حتی هلال احمر که نهادی مدنی قلمداد می‌شود) و فراتر به سازمان‌های مردم‌نهاد و مدنی، بی‌اعتمادی نشان داده‌اند. اینان یا خود در شبکه‌های اجتماعی آنلاین، اعلام حساب کرده‌ و به جمع‌آوری کمک به زلزله‌زدگان برخاسته‌اند، و یا حتی سوار بر ماشین شخصی، با چند دوست و آشنا، با کمک‌های تهیه‌کرده راهی منطقه زلزله‌زده شده‌اند.

در سطحی دیگر، باید به ابراز تردید شهروندان از سوء‌استفاده برخی افراد از فضای موجود (جو همدردی با زلزله‌زدگان) اشاره کرد، و تذکرها و هشدارهای پرشمار با مضمون ضرورت «حساب‌رسی» و «شفاف‌سازی» بانیان جمع‌آوری کمک‌ها، یا زنهار به مخاطبان از افتادن در دام سوء‌استفاده فریبکاران.
در سطحی دیگر، باید به ابراز تردید شهروندان از سوء‌استفاده برخی افراد از فضای موجود (جو همدردی با زلزله‌زدگان) اشاره کرد، و تذکرها و هشدارهای پرشمار با مضمون ضرورت «حساب‌رسی» و «شفاف‌سازی» بانیان جمع‌آوری کمک‌ها، یا زنهار به مخاطبان از افتادن در دام سوء‌استفاده فریبکاران.

افزون بر این همه (شواهد مرتبط با زلزله اخیر) می‌توان به داده‌های قابل تأمل دیگری نیز اشاره کرد؛ ازجمله:

برگشت خوردن بیش از ۱۷ میلیون چک در سال ۱۳۹۶؛ تشکیل روزانه حدود هزار و ۶۰۰ پرونده نزاع در پزشکی قانونی؛ وجود حدود ۱۵ میلیون پرونده در دستگاه قضایی؛ تقلیل مشهور و فزاینده «قرض‌دهی» شهروندان به‌ویژه در بازار؛ یا کم‌شدن شاخص اعتماد مردم به استادان دانشگاه.

این همه، و دیگر داده‌های همسو، بازتاب‌دهنده مخدوش‌شدن معنادار اعتماد در ایران امروز است.

اعتماد اجتماعی؛ سرمایه اجتماعی

جامعه‌شناسان، اعتماد اجتماعی را در معنای عام و فراگیرش اصلی‌ترین لازمه زندگی و مهمترین بعد سازه «سرمایه اجتماعی» (به معنای شبکه‌های ارتباط و هنجارها و عنصر اعتماد برای هماهنگی و همکاری در جهت نیل به سود متقابل) توصیف کرده‌اند.

از این زاویه، چگونگی تکوین وفاق و تحقق همكاری و همزیستی همدلانه در جامعه و تداوم آن از ضــرورت‌های كاركردی برای حفظ و تداوم یک جامعه محسوب می‌شود.

بـه باور امیل دوركهیم،جامعه‌شناس، در جامعه رقابتی مدرن، جامعه مبتنی‌شده بر قرارداد امکان تحقق و کامیابی ندارد مگر آن‌كه شهروندان به انجام قرارداد و تعهد و پایبندی همنوعان خود به وعده‌ها، اعتماد داشته باشند. به بیان دیگر، اعتماد مبنای انسجام اجتماعی است.

فرانسیس فوکویاما،نظریه پرداز سیاسی، معتقد است به میزانی که جامعه صنعتی و فراصنعتی و مدرن‌تر می‌شود نیازمند «سرمایه اجتماعی» و «اعتماد اجتماعی» بیشتر است. او البته حکومت را مهم‌ترین عامل در افزایش این مفاهیم ارزیابی می‌کند.

جامعه‌شناسان و جمعیت‌شناسان تاکید می‌کنند زمانی‌که میزان اعتماد مردم به مسئولان پایین باشد، حتی عمل به قوانین مصوب و رعایت آنها را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؛ به بیان دیگر، کاهش اعتماد اجتماعی منجر به تقلیل انضباط اجتماعی می‌شود.

اما عوارض تقلیل اعتماد اجتماعی محدود به همین‌ها نیست. آنتونی گیدنز،جامعه‌شناس، تاکید می‌کند که دموکراسی نیازمند «اعتماد تعمیم‌یافته» است، و رونالد اینگلهارت،اندیشمند سیاسی، معتقد است بدون اعتماد اجتماعی، دموکراسی ممکن نیست.

فقدان لوازم «حکمرانی خوب»، نبود شفافیت و حاکمیت قانون و نظام پاسخ‌گویی و مشارکت اجتماعی آزاد و فعال، و نیز رسانه‌های آزاد و مستقل و منتقد و پرسشگر، بر طبل کاهش اعتماد اجتماعی می‌کوبد.

نشانه‌های هشداردهنده در ایران

متاسفانه شواهدی که در بالا به‌شکل اجمالی مورد اشاره قرار گرفت، و نیز برخی پیمایش‌ها و پژوهش‌های جامعه‌شناختی که در ایران انجام شده دال بر این است که متأسفانه سطح اعتماد اجتماعی در کشور به میزان قابل‌تأملی پایین است؛ وضعی که بی‌گمان بخش مهمی از آن در کاهش سطح اعتماد ایرانیان به حاکمان و نیز فقدان حکمرانی خوب در ایران ریشه دارد.

زلزله اخیر غرب ایران تنها از گسل‌های مرتبط با زمین‌لرزه یا مشکلات جدی مدیریت بحران و توزیع خدمات و کمک‌ها و امدادرسانی رونمایی نکرد؛ زلزله گسل‌های اجتماعی را نیز به رخ کشید.
از یاد نرود که اعتماد اجتماعی خود را در قالب امید اجتماعی نیز آشکار می‌کند. وقتی جامعه‌ای از امید به تغییر اثباتی فاصله گیرد و مأیوس شود، زمانی‌که فارغ‌التحصیلان دانشگاه و جوانان چشم‌انداز روشن و امیدوارکننده‌ای برای خود قائل نباشند، هنگامی‌که لایه‌های اجتماعی امید خود را به احقاق حقوق اولیه و قانونی خود یا اصلاح و بهبود وضع نامطلوب از دست دهند، نشانه‌های نگران‌کننده‌ای از ریزش و تقلیل اعتماد اجتماعی قابل ردیابی است.

قابل اشاره آن که ترکیب اعتماد و امید اجتماعی، خود را به‌صورت شادی متبلور می‌کند. ایران در آخرین رتبه‌بندی مرتبط با «شادی» در میان کشورهای جهان، جایگاه ۱۰۸ را از آن خود کرده است. این شاید خود گواه مهم و هشدار دیگری برای حاکمان و نیز کنشگران جامعه مدنی ایران باشد.

زلزله اخیر غرب ایران تنها از گسل‌های مرتبط با زمین‌لرزه یا مشکلات جدی مدیریت بحران و توزیع خدمات و کمک‌ها و امدادرسانی رونمایی نکرد؛ زلزله گسل‌های اجتماعی را نیز به رخ کشید. گسل‌هایی که باید برای دغدغه‌داران دموکراسی و حقوق بشر در ایران اهمیت مشدد داشته باشد؛ گسل‌های مهمی که ترمیم آنها با مقوله‌های پرشماری ـ ازجمله و به‌ویژه ضرورت و اهمیت دموکراتیزاسیون ـ پیوند می‌خورد.

--------------------------------------------------------------

یادداشت‌ها و گفتارها بیانگر آرا و نظرات نویسندگان خود هستند و نه بازتاب دیدگاهی از سوی رادیو فردا.

خبرهای دیگر از همین منبع در سایت آینده‌نگری:


منبع:




سه شنبه ۳ بهمن ۱۳۹۶ - ۲۳ ژانویه ۲۰۱۸

اخبار روز

+ روحانی: معضلاتی هست و مردم به همه خواست‌های خود نرسیده‌اند 

+ امام جمعه اهل سنت: قانون اساسی ایران نیاز به تغییر دارد 

+ «دستور رهبر ایران» برای پیگیری خروج نیروهای مسلح از «فعالیت‌های اقتصادی غیر مرتبط» 

+ انتقاد دادستان تهران از انتشار گزارش «تخلفات» دوره شهرداری قالیباف 

+ مدیرعامل آتش‌نشانی تهران: ۲۴۳ ساختمان ناایمن مشابه پلاسکو در تهران وجود دارد 

+ آلمان «اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران» را با متحدان اروپایی‌اش بررسی می‌کند 

+ رئیس پدافند غیرعامل استفاده زیاد از تلگرام را از «مشکلات اساسی» کشور خواند 

+ بازرسی از چندین محل متعلق به ایرانی‌های «مظنون به جاسوسی» در آلمان 

+ عفو بین‌الملل:‌ مقام های ایران، اعدام ابوالفضل چزانی شراهی را متوقف کنند 

+ نماینده مجلس: ۱۰۰ مسئول، دو تابعیتی و دارای گرین کارت هستند 

+ انتقاد روحانی از تشکیل نیروی مرزی آمریکا در خاک سوریه 

+ ۱۷۰ نماینده مجلس ایران خواستار مقابله فوری با فیلترشکن‌ها شدند 

+ وزیر خارجه چین: توافق هسته‌ای با ایران در مسیر درستی قرار دارد 

+ اذعان یک مقام دولتی به رتبه پایین ایران در شاخص شکاف جنسیتی 

+ نیکی هیلی: آمریکا رفتارهای خطرناک ایران را تحمل نخواهد کرد 

+ منابع خبری در ایران از رفع فیلتر پیام‌رسان تلگرام خبر می‌دهند 

+ اعتراض وزیر آموزش و پرورش ایران به طرح فرمانده بسیج برای مدارس 

+ هزاران یونانی در اعتراض به محدود کردن حق اعتصاب تظاهرات کردند 

+ رئیس کل دادگستری تهران: صحبتی از آزادی نازنین زاغری نشده است 

+ آمریکا صادق لاریجانی را به دلیل نقض حقوق بشر تحریم کرد 

+ ۱۵۰ نفر دیگر از جمله رهبران مخالفان در ناآرامی‌های تونس بازداشت شدند 

+ منابع اروپایی: در نشست احتمالی برجام می‌توان به «موضوعات دیگر» نیز پرداخت 

+ یک نماینده مجلس از کشته شدن چهار تن در اعتراض‌های اخیر در خمینی‌شهر خبر داد 

+ هاشمی شاهرودی به دلیل «بیماری جدی» در هانوفر تحت درمان است 

+ روحانی: مطالبات مردم «اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و امنیتی» است 

+ حمایت شماری از هنرمندان ایرانی از «حق» انجام اعتراضات مسالمت‌آمیز 

+ اظهارات علی شمخانی در مورد اعتراضات در ایران و «هشدار به عربستان سعودی»‎ 

+ واکنش وزیر خارجه بریتانیا به کشته شدن معترضان در ایران 

+ اتحادیه اروپا: حق تظاهرات مسالمت آمیز در ایران تضمین شود 

+ مقام وزارت خارجه آمریکا: احتمال تحریم‌‌ افراد و نهادهای دخیل در سرکوب معترضان ایرانی 

+ تجمع‌های اعتراضی در شهرهای مختلف ایران در پنجمین شب اعتراضات 

+ دومین واکنش روحانی به تجمع‌ها: این اقلیت کوچک به خوبی جمع می‌شود 

+ دونالد ترامپ: ایران در همه سطوح شکست خورده و زمان تغییر فرا رسیده است 

+ حمایت برنی سندرز، کلینتون و گراهام از معترضان در ایران 

+ وزیر کشور:‌ اغتشاش را تحمل نمی‌کنیم 

+ تجمع در مشهد، نیشابور و کاشمر؛ تجمع‌کنندگان علیه گرانی شعار دادند 

+ خامنه‌ای: کسانی که همه امکانات کشور دستشان بوده حق ندارند نقش اپوزیسیون بازی کنند 

+ بازداشت همسر رضا شهابی و حدود ۲۰ تن دیگر در مقابل وزارت کار 

+ افزایش خودسوزی و بالا بودن مرگ و میر ناشی از سوختگی در ایران 

+ پاپ فرانسیس در سخنرانی کریسمس از مهاجران و پناهجویان دفاع کرد 

+ امانوئل مکرون: باید با اقدامات بی‌ثبات‌کننده ایران در خاورمیانه مقابله کرد 

+ جدال لفظی سخنگوی قوه قضائیه و نزدیکان احمدی‌نژاد بر سر «سلامت روانی» 

+ دادستان تهران ادعاهای خود درباره اتهام «جاسوسی» احمدرضا جلالی را تکرار کرد 

+ وکیل نازنین زاغری از احتمال «آزادی زودهنگام» او خبر داد 

+ ایران: درباره برنامه دفاعی از کسی سخنی نمی‌پذیریم 

+ آمریکا خواستار اقدام شورای امنیت علیه ایران شد 

+ زمین‌لرزه‌ای پنج ریشتری شهرستان کوهبنان کرمان را لرزاند 

+ پیامدهای زلزله تهران؛ مصرف ۱۵ میلیون لیتر بنزین در ۱۲ ساعت 

+ سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران از وخامت حال رضا شهابی خبر داد 

+ تداوم ادامه آلودگی و تعطیلی مدارس در تهران و چند استان ایران 

+ آمریکا قطعنامه پیشنهادی شورای امنیت درباره اورشلیم را وتو کرد 

+ واکنش صادق لاریجانی به ضرب‌الاجل احمدی‌نژاد؛ «جزئیات برخی پرونده‌ها منتشر شود» 

+ دادستان کل کشور: برخی از مقامات و فرزندان و وابستگانشان در قاچاق کالا سهم دارند 

+ انتقاد ۳۶ تشکل دانشجویی از ولایتی به دلیل محدودیت‌های سیاسی 

+ صادق آملی لاریجانی: احمدی‌نژاد جرات نداشت سر من فریاد بزند 

+ مجلس نمایندگان آمریکا طرح افشای دارایی‌ های رهبران ایران را تصویب کرد 

+ «گزارش دبیرکل سازمان ملل» در مورد آزمایش‌های موشکی ایران و توافق اتمی 

+ فرمانده کل سپاه پاسداران: به دنبال تثبیت پیروزی‌ها هستیم 

+ نمایندگی آمریکا در سازمان ملل: شواهد غیرقابل‌انکاری در مورد ایران ارائه می‌کنیم 

+ گفت وگوی حسن روحانی و قاسم سلیمانی با مقام های حماس 

+ بوریس جانسون: از مقامات ایران خواسته‌ام که شهروندان دو تابعیتی را آزاد کنند 

+ علی مطهری: اگر حصر ادامه پیدا کند باید وارد شویم 

+ واکنش تند رهبر حماس و چند مقام ایرانی به تصمیم ترامپ درباره اورشلیم 

+ کره شمالی: در این شرایط پرسش این است که جنگ چه زمانی آغاز خواهد شد 

+ حمایت یک کنفدراسیون بین‌المللی کارگری از مطالبات کارگران نیشکر هفت‌تپه 

+ صدور حکم جلب برای رئیس‌جمهوری سابق آرژانتین به اتهام «تبانی با ایران» 

+ درگیری سربازان اسرائیلی و فلسطینی‌ها در کرانه باختری و غزه 

+ بقایی: صادق لاریجانی زیر نظام دینامیت گذاشته است 

+ کلانتری: تنها راه احیای دریاچه ارومیه٬ استقراض خارجی است 

+ احمد جنتی: ریشه فتنه در ایران هنوز خشک نشده است 

+ تجمع دانشجویان چند دانشگاه در اعتراض به «پولی‌شدن دانشگاه‌ها» 

+ علی عبدالله صالح، رییس جمهور سابق یمن کشته شد 

+ نامه رئیس سی‌آی‌ای به قاسم سلیمانی در رابطه با تهدید منافع آمریکا 

+ انتقاد فعالان دانشجویی از فضای امنیتی؛‌ روحانی: انتقاد حق دانشجویان است 

+ «دهقان فداکار» کتاب‌های درسی ایران در سن ۸۷ سالگی درگذشت 

+ همسر دانشجوی زندانی در ایران از دولت آمریکا خواست او را «نجات دهد» 

+ صادق لاریجانی، سخنان احمدی نژاد علیه قوه قضائیه را «بالاترین خیانت»‌ خواند 

+ عربستان خواستار خلع سلاح حزب الله لبنان شد 

+ احمدی‌نژاد به خامنه‌ای: بهره‌برداری شخصی از دستگاه قضایی، فرصت اصلاح آن را از بین برده است 

+ ایران به هواپیمای نخست‌وزیر بلغارستان اجازه استفاده از حریم هوایی‌اش را نداد 

+ از هر سه زن تهرانی «یک نفر» در معرض خشونت قرار گرفته است 

+ سی‌ان‌ان: سفر تیم مشترک اروپایی‌ها به واشینگتن برای دفاع از برجام 

+ «وعده بابک زنجانی» برای تسویه بدهی‌های نفتی خود تا ۱۰ روز آینده 

+ وکیل شاکیان سعید مرتضوی به ۱۰ ماه زندان و ۴۰ ضربه شلاق محکوم شد 

+ نماینده مجلس: سوءاستفاده جنسی از کودکان در ایران افزایش چشم‌گیری یافته است 

+ حمید بقایی خواستار استعفای مقام‌های قوه قضاییه ایران شد 

+ پخش یک مستند تلویزیونی علیه دو متهم به «جاسوسی» در ایران 

+ شش نماینده مجلس: وزیر اطلاعات درباره دلایل شکایت از پرستو فروهر توضیح دهد 

+ هشدار مقامات ایران نسبت به ورود روان‌گردان «دستمال» به کشور 

+ نماینده مجلس: میلیون‌ها یورو در کنفرانس عدم تعهد در تهران مفقود شده است 

+ ولید جنبلاط: عربستان با ایران مذاکره کند و به جنگ یمن پایان دهد 

+ مشایی: ایستادن در برابر این دستگاه قضایی «منحرف» افتخار است 

+ اِما تامپسون در حمایت از نازنین زاغری تجمع به راه انداخت 

+ روسیه، ایران و ترکیه خواستار تشکیل «کنگره گفت‌وگوی ملی» سوریه شدند 

+ خامنه‌ای: در هر جایی که برای مقابله با کفر و استکبار، نیاز به حضور باشد، کمک می‌کنیم 

+ هشدار یک گروه حقوق بشری درباره سوء استفاده از اطلاعات کاربران ایرانی 

+ افت چشمگیر صادرات و اوج گیری واردات ایران از اروپا 

+ فاطمه کروبی: بزرگان درباره حصر حاشیه نروند 

+ بازجویی وزارت اطلاعات از «دو عضو ستاد انتخاباتی روحانی در استان های غربی» 

+ آمریکا یک شبکه جعل اسکناس برای نیروی قدس سپاه ایران را تحریم کرد 



info@ayandehnegar.org
©Ayandehnegar 1995