Iranian Futurist 
Iranian Futurist
Ayandeh-Negar
Welcome To Future

Tomorow is built today
در باره ما
تماس با ما
خبرهای علمی
احزاب مدرن
هنر و ادبیات
ستون آزاد
محیط زیست
حقوق بشر
اخبار روز
صفحه‌ی نخست
آرشیو
اندیشمندان آینده‌نگر
تاریخ از دیدگاه نو
انسان گلوبال
دموکراسی دیجیتال
دانش نو
اقتصاد فراصنعتی
آینده‌نگری و سیاست
تکنولوژی
از سایت‌های دیگر


آيا نظام آموزشی از فرصت های جديد استفاده می کند؟

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
Twitter Google Yahoo Delicious بالاترین دنباله

[30 Sep 2010]   [ سعید پیوندی]


توسط سعید پیوندی (جامعه شناس)

با آغاز سال تحصيلی جديد حدود ۱۳ ميليون دانش آموز روانه مدارس شدند. در مهر ماه سال ۱۳۷۸ يعنی ۱۱ سال پيش شمار دانش آموزان ايران از مرز ۱۹ ميليون نفر هم گذشته بود (۱). بدين ترتيب پس از چندين دهه افزايش منظم شماردانش آموزان ايران، از سال ۱۳۷۹ کشور ما برای نخستين بار وارد مرحله رشد منفی تعداد کسانی که به تحصيل اشتغال دارند شد. رشد منفی که نخست از سال ۱۳۷۵ در مدارس ابتدايی آغاز شده بود بتدريج همه سطوح آموزشی را در بر گرفت و پی آمد مهم آن هم کم شدن ۶ ميليونی (۳۰ درصد کل) تعداد دانش آموزان در طول ۱۰ سال گذشته بوده است.

کاهش چشمگير تعداد دانش آموزان ايران نتيجه مستقيم کند شدن نرخ افزايش جمعيت ايران است. اگر در سال های ۱۳۶۰ رشد جمعيت ايران از سه و نيم درصد هم فراتر می رفت، اکنون اين شاخص به حدود يک و نيم درصد رسيده است.

در دهه ۱۳۶۰ در ايران هر سال بطور متوسط حدود ۲ مليون و نيم نفر متولد می شدند در حاليکه اين رقم برای سال های ۱۳۸۰ از يک ميليون و ۳۰۰ هزار نفر فراتر نمی رود. همه شاخص های جمعيتی ايران (بعد خانواده، سن اولين ازدواج، تعداد متوسط فرزند به ازای هر زن...) به گونه ای کم و بيش همسان در ۱۵ سال گذشته تحول مثبت پيدا کرده اند و ايران از کشوری با رشد جمعيت بالا به گروه کشورهايی پيوسته است که از نرخ رشد متوسط رو به پائين برخوردارند. کاهش شديد نرخ رشد جمعيت ايران پديده جامعه شناسی مهمی بويژه در حوزه زنان به شمار می رود. آموزش (و به ويژه آموزش زنان) که نقش اساسی را در شکل گيری اين انقلاب جمعيتی ايفا کرد اينک خود می تواند ميوه های اين تحول را بچيند.

روند کاهش همگانی تعداد دانش آموزان

بيشترين کاهش جمعيت دانش آموزی در دوره ابتدايی رخ داده و شمار دانش آموزان دبستانی ايران از ۱۰ ميليون نفر در سال ۱۳۷۶ به حدود ۶ ميليون نفر در سال جاری رسيده است. همين پديده در دوره راهنمايی و متوسطه نيز به چشم می خورد و جمعيت ۹ ميليون نفری اين دو دوره به کمتر از ۷ ميليون نفر دانش آموز در سال جاری کاهش يافته است.

تنها افزايش مهم سال های اخير به بخش آموزش عالی مربوط می شود که درآن شمار دانشجويان همچنان سير صعودی دارد و در ده سال گذشته از يک ميليون نفر و ۷۰۰ هزار نفر به حدود ۳ ميليون و ۸۰۰ هزار نفر افزايش يافته است. کاهش چشمگير پشت کنکوری ها در سال های اخير در کنار افزايش ظرفيت پذيرش دانشگاه ها سبب شده تا در آموزش عالی نيز نه تنها از رقابت سال های گذشته کاسته شود که ما برای اولين بار شاهد پديده های جديدی مانند خالی ماندن ظرفيت دانشگاهی های خصوصی هم باشيم.


به اين ترتيب در ۱۵ سال گذشته تحولات جمعيتی جامعه ايران اثرات مهمی هم بر ترکيب جمعيتی نظام آموزشی ايران بر جا گذشته است. با آنکه رسيدن نسل "دهه شصتی" ها يعنی نسل پرشمار سال های افزايش جمعيت افسار گسيخته تاثيرات مرحله ای خود را در جامعه از جمله در زمينه تقاضای اجتماعی برای آموزش بر جا می گذارد اما از هم اکنون می توان گفت که ما وارد دوران تثبيت تدريجی جمعيت آموزشی شده ايم.

خبر خوب برای آموزش ايران

پرسشی که از سوی بسياری مطرح می شود اين است که آيا اين کم شدن جمعيت دانش آموزی فقط نتيجه کاهش جمعيت است و يا اين روند از نابسامانی های اجتماعی سال های گذشته و افزايش فقر هم تاثير پذيرفته است؟ بررسی های آماری هنوز اجازه نمی دهد پاسخی قطعی و عينی به اين پرسش داد و يا ميزان واقعی اين تاثير احتمالی را برآورد کرد. اما داده های کنونی نشان می دهد که نقش عوامل جمعيتی در اين روند اساسی است.

رشد منفی جمعيت دانش آموزی در سال های گذشته خبر بسيار خوبی برای نظام آموزشی ايران بوده است. در سال های پس از انقلاب ۱۳۵۷ تا سال ۱۳۷۸ نظام آموزشی ايران با ميانگين رشد سالانه ای برابر ۵ درصد بار سنگين افزايش شتابان جمعيت در حال تحصيل را بدوش کشيد.

شمار دانش آموزان ايران در اين دوره از ۷ ميليون نفر به ۱۹ ميليون نفر رسيد و تعداد دانشجويان هم ۱۰ برابر شد. همين رشد شتابان چنان هزينه سنگينی را به نظام آموزشی و جامعه تحميل می کرد که در عمل کيفيت آموزش به دست فراموشی سپرده می شد و همه چيز در خدمت تامين امکانات حداقل برای دانش آموزان بود. مدارس سه و دو وقته که در سال ۱۳۸۰ حدود ۴۰ درصد واحدهای آموزشی ايران را در بر می گرفت از جمله پديده هايی است که در اين دوره گسترش يافت. به نظر می رسد اين نکات اساسی گاه از چشم مسئولين درجه اول کشور مانند محمود احمدی نژاد و نزديکان وی که در هر فرصتی از روند کاهش جمعيت ايران اظهار نگرانی می کنند دور می ماند.

بهبود عدالت آموزشی

در کشورهايی که پديده رشد منفی جمعيت دانش آموزی را تجربه کرده اند (کشورهای توسعه يافته) سياست های آموزشی بيشتر هدف کم کردن نابرابری ها و بهبود کيفيت آموزشی را نشانه می رود. دو محور مهم در اين چهارچوب مورد توجه ويژه قرار می گيرد.

محور نخست تلاش برای همگانی کردن کامل آموزش، جذب کودکان بازمانده از تحصيل و جلوگيری از ترک تحصيل زود هنگام دانش آموزان است که بيشتر بخاطر فقر، کمبود امکانات آموزشی و پايين بودن کيفيت آموزش صورت می گيرد.

در ايران قريب ۳ ميليون نفر پيش از رسيدن به پايان دوره متوسطه نظام آموزشی را ترک می کنند و بخشی از آنها هم بگونه ای زود رس و بدون برخورداری از مهارت خاصی جذب بازار کار می شوند. اين تعداد بازمانده از آموزش ۲۵ درصد هر نسل دانش آموز را در ايران تشکيل می دهند. مبارزه با اين پديده منفی و ضد اجتماعی در شرايط رشد پرشتاب جمعيت دانش آموزی امری بسيار دشوار بود. اما با کاهش و يا تثبيت نسبی شمار دانش آموزان، نظام آموزشی ايران مانند بسياری کشورهای ديگر می تواند با برنامه ريزی به سراغ کسانی برود که يا به مدرسه راهی پيدا نمی کنند و يا تحصيل را نيمه کاره و بدون کسب هيچ تخصص و مهارتی ترک می کنند.

نابرابری های آموزشی موجود در ايران دارای ابعاد اجتماعی، جغرافيايی و جنسيتی است. مناطق کمتر توسعه يافته ايران مانند استان های مرزی شرق، غرب و جنوب از پوشش آموزشی بسيار کمتری از استان های ديگر (تهران، اصفهان، سمنان، يزد، گيلان، فارس، مازندران...) برخوردارند و بيشترين افت آموزشی هم مربوط به اين مناطق می شود. برای مثال پوشش آموزشی در سطح دبيرستان در تهران حدود دو برابر استان سيستان و بلوچستان است و اين نابرابری در سطح روستاها بويژه برای دختران اين مناطق از اين هم فراتر می رود. برای مثال احتمال آماری اين که دختری که در روستايی در سيستان و بلوچستان متولد می شود به دانشگاه راه يايد حدود ۸ برابر کمتر از بچه ای است که در شهر تهران بدنيا می آيد.

نابرابری های آموزشی در مناطقی که به زبان فارسی صحبت نمی کنند پديده اجتماعی گسترده ای است که به روشنی در بررسی های آماری خود را نشان می دهد. عدالت آموزشی بايد بتدريج شکاف مهمی که در ميان مناطق و گروه های اجتماعی وجود دارد را کمتر کند تا پوشش مطلبوب آموزشی همه بخش های ايران را در بر گيرد.

بالاتر بردن کيفيت آموزشی

محور دوم بالا بردن کيفيت و بهبود امکانات آموزشی است. واقعيت اين است که به خاطر کمبود بودجه و رشد پر شتاب شمار دانش آموزان کيفيت آموزشی در ايران با افت فراوانی همراه بوده است. بسياری از مدارس دولتی بويژه در شهرهای کوچکتر و مناطق دور افتاده گاه از کمترين تجهيزات آموزشی محروم هستند. در عصر انقلاب فن آوری جديد مدرسه در ايران هنوز در يک چهارديواری و معلم و چند صندلی و يک تخته سياه خلاصه می شود. به گزارش مجمع جهانی اقتصاد ايران از نظر شاخص دسترسی به اينترنت در مدارس از بين ۱۳۹ کشور در رده ۱۱۴ قرار دارد (ايسنا، ۳۱ شهريور ۱۳۸۹).

سرانه دانش آموز در مدارس دولتی (يعنی پولی که دولت برای هر دانش آموز خرج می کند همچنان وضعيت نامطلوبی دارد و به قيمت های ثابت هنوز از کشورهای پيشرفته فاصله بسياری دارد. در حاليکه در سال ۱۳۵۶ پولی که دولت برای هر دانش آموز خرج می کرد سه برابر کمتر از متوسط همين شاخص در اروپای غربی بود، اينک اين شکاف باز هم افزايش يافته و به ۶ برابر رسيده است. شبکه مدارس غير انتفاعی (و ساير مدارس با شهريه و يا مديريت غير دولتی) که در حقيقت بخش خصوصی آموزش ايران را تشکيل می دهد و امکانات بيشتری نسبت به مدارس دولتی دارد و اين شکاف روز افزون نوعی دوگانگی آشکار را در نظام آموزشی را بوجود آورده است.

نگاهی به سياست های آموزشی سال های گذشته نشان می دهد اين دو جنبه بطور جدی مورد توجه دولت قرار ندارد و بازتاب گسترده ای در سياست های آن پيدا نمی کند. به نظر می رسد بيشترين دغدغه دولتی در شرايط کنونی چرخاندن دستگاه عريض و طويل آموزش و "اسلامی" کردن بيشتر مدارس، برپايی مدارس قرانی و ساختن نماز خانه در مدارس و اقدامات مشابه است تا پيش بردن سياست جديدی در زمينه گسترش عدالت آموزشی و بالاتر بردن کيفيت آموزشی. آموزش در عصری که اقتصاد بر پايه دانش و تکنولوژی جديد رشد می کند و نيروی انسانی کارآمد عامل اصلی توسعه به شمار می رود با دهه های گذشته تفاوت بسيار کرده است.

کاهش چشمگير جمعيت دانش آموزی فرصت طلايی را برای جبران عقب ماندگی های تاريخی در اختيار آموزش ايران قرار داده است. داده های سال های آينده نشان خواهند داد ايران تا چه اندازه از اين فرصت برای بهبود آموزش استفاده کرده است.

(۱) کليه ها آمار ها و شاخص ها از سالنامه های مرکز آمار ايران استخراج و يا محاسبه شده اند.
مهر ۱۳۸۹

مطلب‌های دیگر از همین نویسنده در سایت آینده‌نگری:


منبع:


بنیاد آینده‌نگری ایران



چهارشنبه ۲۷ دی ۱۳۹۶ - ۱۷ ژانویه ۲۰۱۸

خبرهای علمی

+ پایانی با شکوه کاسینی و درس هایی برای ساکنان شهری دور پوریا ناظمی

+ چه کسی انرژی را درمان می‌کند؟ هرمز پوررستمی

+ پژوهشگران برای اولین بار مغز انسان را به اینترنت متصل کردند حمیدرضا تائبی

+ هوش مصنوعی ده سال زودتر از بروز نشانه‌ها، آلزایمر را تشخیص می‌دهد حمیدرضا تائبی

+ افزایش توانایی ذهن با نرمش مغزی 

+ تاریکی جهان یا تاریکی خرد پوریا ناظمی

+ رابطه بین هوش افراد و طول عمر آنها چگونه است؟ 

+ میرزاخانی: خوش‌شانس بودم و در زمان درستی به دنیا آمدم حمیدرضا تائبی

+ چرا خوشحالی مانع خلاقیت می‌شود؟ مهسا قنبری

+ سری شبکه عصبی: انواع شبکه عصبی 1 

+ سلول‌های بنیادی به کمک درمان ناباروری می‌آیند 

+ آیا جسدی که به روش سرمازیستی منجمد شده است دوباره به زندگی بازخواهد گشت؟ 

+ آیا انسان به حداکثر طول عمر خود رسیده است؟ 

+ چرا بچه‌ها تلویزیون را بیشتر از کتاب دوست دارند؟ روح‌الله کریمی

+ ملاحظات فنی چالش ساخت کیسه‌ آفرزیس برای جداسازی سلول‌ها 

+ انقلابی که اتفاق نیفتاد! دکتر شیرزاد کلهری

+ حافظه‌های مصنوعی؛ رویـای واقعـی حمیدرضا تائبی

+ چرا افراد باهوش از چند وظیفه‌گی اجتناب می‌کنند؟ مهسا قنبری

+ اظهارنظر جنجالی ایلان ماسک: رابط مغز و کامپیوتر ضامن بقای انسان‌ها حمیدرضا تائبی

+ افسردگی اختلال ذهنی نیست؛ راه‌کار مغز برای حل مشکل است! حمید نیک‌روش

+ کامپیوتر کشف کرد انسان‌ها چگونه چهره‌ها را تشخیص می‌دهند حمیدرضا تائبی

+ محاسبات مقاوتی: برمبنای مغز انسان 

+ نور، این «ذره – موج» پُر از زیبایی و راز همنشین بهار

+ بهره‎برداری از هوش‎اجتماعی نیروی‎کار آینده به کمک فناوری  مترجم: فریبا ولیزاده

+ بازگشت از آن دنیا محمدرضا تجلی

+ شبيه‌سازي مغز در 2015. 

+ کاربرد فناوری اطلاعات در پزشکی 

+ DNA روش آینده ذخیره اطلاعات خواهد بود؟ 

+ چرا علم با بحران مشروعیت و بی‌اعتمادی روبرو است؟ 

+ علم رهایی بخش 

+ مغز و اسرار آن (جهش غول‌آسای بعدی علم – بخش نخست) پوریا ناظمی

+ چرا سفر به مریخ مهم است؟ پوریا ناظمی

+ آشکارشدن امواج جاذبه؛ لحظه‌ای مهّم در تاریخ علم  همنشین بهار

+ ذهن زیبا یا متوهم ؟ فاطمه سیارپور

+ پیش به سوي یک استراتژي دموکراتیکی براي علم ویلیام کري

+ در آینده ای نزدیک دندان ها با شیشه ترمیم می شوند 

+ کبدچرب؛ بیماری آینده 

+ توربینی که پرواز می‌کند و چند برابر توربین‌های زمینی برق تولید می‌کند. 

+ خودرو‌هایی که با هم حرف می‌زنند جواد عسگری

+ شیوه‌های نوین درمان آسیب‌های مغزی 

+ کم‌آبی؛ هشداری برای 14 کشور خاورمیانه فرناز حیدری

+ چرا مخالف شبيه سازي انساني هستم؟ جرمي ريفکين

+ تبدیل بافت سرطانی به بافت سالم در آزمایشگاه bbc

+ دانشمندان در آزمایشگاه یک مغر انسان پرورش دادند 

+ طول عمر انسان محدودیت ندارد 

+ ويتامين‌هاي کاهش و افزايش وزن 

+ ناسا از کشف شبیه‌ترین سیاره به زمین خبر داد 

+ مغزهای متصل شده موش ها، کامپیوتر ارگانیک تولید می کند رضا مولوی

+ چگونه هوش هیجانی (EQ) خود را از 6 راه افزایش دهیم ؟  شیما عنایت فرد

+ ترکیب اپتوژنتیک و MRI برای مطالعه بیماری‌های مغزی 

+ دیدن با زبان امکانپذیر شد 

+ دستم را بفشار تا بگویم چقدر زنده می‌مانی بی بی سی

+ ناسا: رسیدن به سرعتی بیش از سرعت نور هنوز در حد رویا است بی بی سی

+ پیوند قلب مُرده به انسان برای اولین بار در جهان 

+ تاثیر درآمد والدین بر آناتومی مغزی کودکان 

+ چشم مصنوعی مجهز به وای – فای ساخته شد 

+ قدرتمندترین خودروی تمام برقی جهان ساخته شد 

+ کشف ارتباط سریع فکر کردن با عملکرد نوعی ژن 

+ استفاده از سفیده‌ تخم مرغ در فرآیند تولید نانوذرات 

+ نخستین قدم برای دستیابی به شهر هوشمند 

+ ساخت نوعی نانودارو برای درمان عفونت باکتریایی مقاوم به آنتی بیوتیک‌ها 

+ «بهبود وضعیت اخلاقی مرهون خرد و دانش است و نه فقط ادیان»  کامبیز توانا

+ تصویربرداری فوق پیشرفته از میکروب‌ها و ذرات نانو با دستاورد ساخت داخل 

+ کشف راز مهمترین ژن استخوان ساز توسط محقق ایرانی دانشگاه آلاباما 

+ کاشت حافظه مصنوعی در مغز برای به یاد آوردن خاطرات 

+ زمین آن‌قدرها هم به ماه وابسته نیست  Space

+ رمزگشایی از اسرارآمیزترین ذرات بنیادی حامد الطافی مهربانی

+ پیش‌بینی زمان مرگ با کاهش قدرت بویایی 

+ برنامه‌های سوئیس برای توسعه دیپلماسی علم (۳) 

+ شروع به کار نیروگاه تولید برق از انرژی امواج دریا 

+ مصرف شکر را به «پنج تا ده درصد» رژیم غذایی روزانه کاهش دهید 

+ آیا نظریه «بیگ‌بنگ» به چالش گرفته شده است؟ بکتاش خمسه پور

+ پروفسور سرکار آرانی : “چرا” شروع یادگیری است 

+ روزنامه نگار ی علم پوریا ناظمی

+ ویژگی های فلسفی هوش مصنوعی چیست؟  

+ پیش بینی فناوری ها و رویدادهای علمی آینده  تحریریه‌ی بیگ بنگ

+ جهانی برخاسته از هیچ! میچیو کاکو

+ یادگیری چگونه رخ می دهد؟ 

+ هوش مصنوعی و آینده ترسناک بشر 

+ ۱۱ دلیلی که شیر دیگر یک غذای جادویی نیست  نسیبه خانلرزاده

+ چگونه به ناممکن ها دست پیدا کنیم؟  

+ اختراعات تصادفی که جهان را تغییر داد جواد ارشادی

+ این درد می تواند از علایم افسردگی باشد 

+ خالکوبی هپاتیت می آورد؟ 

+ چگونه به وسیله اینترنت تحقیق کنیم؟  ربابه نصیرزاده

+ طراحی دیش‌هایی برای تولید برق، آب پاکیزه و تهویه مطبوع از خورشید 

+ ۱۴۸ فناوری و راهکار برای مدیریت بحران کم‌آبی 

+ شیمی درمانی تا ۲۰ سال دیگر منسوخ می‌شود 

+ برقراری اولین ارتباط تله‌پاتی مغز به مغز در جهان 

+ درمان درد مفصل با تغذیه مهتاب خسروشاهی‌

+ طبیعی ترین شیوه های مبارزه با درد 

+ درمان هدفمند به کمک داروهای هوشمند ایلیا امیری

+ ده پیش‌بینی درباره تحولات علمی و فنی جهان تا سال ۲۰۲۵  خبرگزاری آلمان

+ ماه به دیدار زمین می‌آید  همنشین بهار

+ خانه های چند نسلی، راه حل آلمان برای از تنهایی درآوردن مسن ترها 

+ چند پرسش و پاسخ کاربردی درباره خونریزی قلبی  

+ خبرنامه دیجیتال باشگاه آینده پژوهی وحید مطلق منتشر شد 

+ نفوذ دیجیتالی به مغز  مائده گیوه چین

+ درباره زمان، وجود، مشاهده، چیزها و اصول منطقی ریاضی - فیزیک کوانتوم وحید وحیدی مطلق

+ ابدی شدن و نامیرایی دیجیتال در سال 2045 محقق خواهد شد  



info@ayandehnegar.org
©Ayandehnegar 1995